Kısa cevap: Çoğu kişi için makul başlangıç, net gelirin %10-20'sidir. Aylık net geliri 30.000 TL olan biri için bu 3.000-6.000 TL demektir. Ama "tasarruf hedefi ayda kaç lira" sorusunun tek bir doğru cevabı yok; rakamı belirleyen şey geliriniz değil, gelirinizle zorunlu giderleriniz arasındaki fark. Borcunuz varsa, geliriniz düzensizse veya acil durum fonunuz hiç yoksa oran aşağı ya da yukarı kayar. Aşağıda kendi rakamınızı üç adımda çıkarıyoruz.
Sabit bir lira tutarı belirlemek (“ayda 5.000 TL biriktireceğim”) ilk bakışta net görünür ama gelir dalgalandığında ya da zam geldiğinde hemen anlamsızlaşır. Yüzde ile çalışırsanız hedefiniz gelirinizle birlikte otomatik olarak güncellenir. Zam aldığınızda tasarruf tutarınız da artar; bu, harcama şişmesini (gelir arttıkça giderin de aynı hızda artması) engellemenin en basit yoludur.
Pratik uygulama şu: yüzdeyi belirleyin, o ayın net gelirinden karşılığı olan lirayı hesaplayın, maaş günü ilk iş olarak ayırın. Ay sonunda kalanı biriktirme yaklaşımı neredeyse hiç işlemez, çünkü ay sonunda genelde bir şey kalmaz.
Hedef belirlemeden önce şu üç rakamı bilmeniz gerekir:
Net gelir eksi zorunlu giderler, teorik tavanınızdır. Gerçekçi hedef bu tavanın tamamı değil, yaklaşık yarısıdır; çünkü esnek giderleri sıfırlayan hiçbir plan bir aydan fazla yaşamaz. Harcama kategorilerinizi düzenli izlemiyorsanız bu hesap tahmine dayanır ve tahminler genelde giderleri %20-30 eksik gösterir.
| Durumunuz | Önerilen oran | Öncelik |
|---|---|---|
| Yüksek faizli borç var (kredi kartı, KMH) | %5-10 | Küçük bir tampon kur, gerisini borca yönlendir |
| Borç yok, acil fon yok | %15-20 | 3-6 aylık gider fonu |
| Acil fon tamam | %20-25 | Yatırım ve emeklilik |
| Gelir düzensiz / serbest çalışan | Değişken: iyi ayda %30, kötü ayda %5 | Gelir dengeleme hesabı |
| Gelirin çoğu zorunlu giderlere gidiyor | %3-5 | Alışkanlık kurmak + ek gelir aramak |
Kredi kartı faizinin, herhangi bir mevduatın getirisinden yüksek olduğunu unutmayın. Bu yüzden yüksek faizli borcu olan biri için “tasarruf” kalemi aslında borç ödemesidir; ayrı tutulacak tek şey küçük bir acil tampon (örneğin 1 aylık zorunlu gider) olmalı.
Net geliri 40.000 TL, zorunlu gideri 26.000 TL olan biri düşünelim. Tavan 14.000 TL. Gerçekçi hedef bunun yarısı: 7.000 TL, yani gelirin yaklaşık %17,5'i. Kredi kartı borcu 30.000 TL ise ilk 4-5 ay bu 7.000 TL'nin 5.000'i borca, 2.000'i acil fona gider. Borç bittiğinde 7.000 TL'nin tamamı önce acil fona, fon dolunca yatırıma yönelir. Hedef aynı kalır, yalnızca varış noktası değişir.
Oran soyut, süre somuttur. “Ayda 7.000 TL” yerine “12 ayda 84.000 TL, yani 3 aylık acil fonum tamam” demek motivasyonu değiştirir. Hedefi ikiye ayırın:
Yıllık büyük giderleri 12'ye bölüp aylık tasarrufa eklemek, bütçeyi bozan sürprizlerin çoğunu ortadan kaldırır. Yılda 18.000 TL sigorta ödüyorsanız bu ayda 1.500 TL'lik gizli bir zorunlu giderdir.
Üst üste iki ay hedefi ıskaladıysanız sorun disiplin değil, rakamın kendisidir. Yapılacak şey suçluluk duymak değil, oranı %3-5 aşağı çekmek. Tutturulan %10, tutturulamayan %25'ten daha değerlidir; çünkü alışkanlık süreklilikle kurulur. Alternatif yol gideri kısmak yerine geliri artırmaktır: ek iş, serbest proje veya mevcut işte ücret görüşmesi, tasarruf oranını gider kısmaktan daha hızlı yukarı çeker.
Oran olarak düşük ama sıfır olmamalı. Ayda 300-500 TL bile 12 ayda 4-6 bin TL'lik bir tampon yaratır ve daha önemlisi, gelir arttığında devam edecek alışkanlığı kurar.
Acil fon anında erişilebilir ve değer kaybetmeyecek bir yerde olmalı. Uzun vadeli birikimi ise vadeli hesap, fon ya da yatırım araçlarına ayırmak mantıklı; ancak yatırıma başlamadan önce acil fonun tamamlanması gerekir.
Evet, ama ağırlık borçta olmalı. Küçük bir tampon olmadan borç ödeyenler ilk arıza masrafında yeni